Minikoparka z Chin: dokumenty, silnik Stage V, kontrola

Czego brakuje w typowej teczce od chińskiego dostawcy

Zestaw, który dostaje większość kupujących, obejmuje deklarację zgodności z dyrektywą maszynową, deklarację lub raport z dyrektywy kompatybilności elektromagnetycznej, certyfikat wystawiony przez laboratorium, instrukcję obsługi i zdjęcia tabliczki znamionowej. Brakuje w nim dwóch dokumentów, bez których maszyny nie wolno legalnie wprowadzić do obrotu w Unii: dokumentacji hałasowej z udziałem jednostki notyfikowanej oraz świadectwa homologacji typu silnika w etapie V. Oba są opisane niżej, bo oba są sprawdzalne przed wpłatą zaliczki i oba przesądzają o wyniku ewentualnej kontroli.

Zanim przejdziemy do szczegółów, jedna rzecz porządkująca odpowiedzialność. Kupując bezpośrednio od producenta spoza Unii, stajesz się importerem, a to nie jest rola pasywna. Chiński producent jest poza zasięgiem polskich organów, więc wezwanie, decyzja i kara trafią do ciebie. Co więcej, rozporządzenie o nadzorze rynku (UE) 2019/1020 wymaga w artykule 4, żeby dla maszyny istniał w Unii podmiot gospodarczy odpowiedzialny, a jego nazwa i adres były podane na produkcie, opakowaniu albo w dokumencie towarzyszącym. Artykuł 4 obejmuje wprost zarówno dyrektywę maszynową, jak i dyrektywę hałasową. Przy zakupie bezpośrednim tym podmiotem jesteś ty i twoje dane muszą znaleźć się na maszynie albo w dokumentach.

Warto od razu rozprawić się z nadzieją, że maszyna używana jest łatwiejsza. Nie jest. Koparka sprowadzona z Chin, także używana, jest wprowadzana do obrotu w Unii po raz pierwszy, więc musi spełnić wszystkie aktualne wymagania. To zupełnie inna sytuacja niż kupno używanej maszyny od firmy z Niemiec, gdzie liczy się stan prawny z dnia jej pierwszego wprowadzenia.

"Silnik Euro V" to nie jest homologacja maszyny budowlanej

Jeżeli w ofercie widzisz "Euro V", potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy, a nie jako atut. Euro V to norma dla pojazdów drogowych i przy maszynie nieporuszającej się po drogach nie ma żadnego zastosowania. Silniki maszyn roboczych podlegają rozporządzeniu (UE) 2016/1628, a poziom, o który chodzi, nazywa się etapem V, po angielsku Stage V.

Sformułowanie "Euro V certificate" w ofertach minikoparek jest na tyle rozpowszechnione, że można je znaleźć wprost w opisach chińskich producentów. Zwykle stoi za nim jedna z trzech rzeczy: pomyłka terminologiczna, homologacja drogowa silnika przeniesiona z zupełnie innego rynku albo chińska norma krajowa China IV lub China V, która w Unii nie jest uznawana. Żadna z nich nie legalizuje maszyny.

Częsty kontrargument brzmi: moja koparka ma mały silnik, więc pewnie nie podlega. Podlega. Etap V rozszerzył zakres regulowanych silników w dół, na silniki o zapłonie samoczynnym poniżej 19 kW, i objął nimi także przedział poniżej 8 kW. W praktyce oznacza to, że każdy diesel w minikoparce, od najmniejszych jednostek o mocy kilku kilowatów, potrzebuje homologacji typu UE. Silniki o mocy od 56 do 130 kW weszły w obowiązek rok później niż pozostałe, ale dziś wszystkie przedziały są już objęte.

Jest jeszcze jeden szczegół, który decyduje o tym, kiedy problem staje się twoim problemem. Przy maszynie sprowadzanej spoza Unii silnik uznaje się za wprowadzony do obrotu w momencie odprawy celnej. Nie w chwili sprzedaży maszyny klientowi, nie po jej rejestracji, tylko wtedy, gdy zwalniasz towar do obrotu. Po tym momencie pole manewru jest wąskie: powrotny wywóz albo wymiana silnika na homologowany, przy czym to drugie czyni cię producentem zmodyfikowanej maszyny z całą wynikającą z tego odpowiedzialnością.

Co konkretnie zamówić u dostawcy: numer homologacji typu UE silnika oraz zdjęcie tabliczki silnika, na której ten numer jest wybity. Numer da się skonfrontować z producentem jednostki napędowej. W minikoparkach realną homologację etapu V mają najczęściej silniki marek, które i tak wybrałbyś ze względu na dostępność części. Jeżeli w specyfikacji stoi bezimienny silnik "typu Kubota", zwykle homologacji nie ma.

Wariant, który omija ten problem w całości, to maszyna akumulatorowa. Wtedy jednak wchodzi rozporządzenie bateryjne i osobny zestaw obowiązków, o którym pisaliśmy w tekście o etykiecie baterii i jej warunkowym terminie.

Hałas: dokument, którego nie ma prawie żadna oferta

To jest druga luka i zarazem najlepszy test wiarygodności dostawcy, bo prawie nikt jej nie zamyka. Koparki hydrauliczne o mocy poniżej 500 kW są wymienione w artykule 12 dyrektywy 2000/14/WE, czyli należą do sprzętu objętego nie samym obowiązkiem oznakowania, ale twardym limitem emisji hałasu. Konsekwencje są trzy i wszystkie sprawdzalne z fotografii maszyny.

Po pierwsze, ocena zgodności dla sprzętu z artykułu 12 przebiega według załącznika VI, VII albo VIII dyrektywy i w każdym z tych wariantów bierze udział jednostka notyfikowana. Sprzęt z artykułu 13, czyli objęty samym oznakowaniem, korzysta z załącznika V i obywa się bez jednostki notyfikowanej. Koparka jest po tej trudniejszej stronie.

Po drugie, na maszynie musi znaleźć się trwałe i widoczne oznakowanie gwarantowanego poziomu mocy akustycznej, czyli osobna naklejka albo tabliczka z liczbą w decybelach. Nie zastępuje jej znak CE ani tabliczka znamionowa.

Po trzecie, ta liczba nie może być dowolna. Dla koparek limit zależy od mocy netto silnika: przy maszynach o mocy do 15 kW gwarantowany poziom mocy akustycznej nie może przekroczyć 93 dB, a powyżej 15 kW liczy się go ze wzoru 80 plus 11 razy logarytm dziesiętny z mocy w kilowatach. Dla przykładowej maszyny dwudziestokilowatowej wychodzi około 94 dB. Wartości te obowiązują w drugim etapie dyrektywy, czyli od 3 stycznia 2006 roku.

Praktyczne zastosowanie jest proste. Poproś o zdjęcie naklejki z decybelami i o raport z badań hałasu z numerem jednostki notyfikowanej, a potem sprawdź ten numer w unijnej bazie jednostek notyfikowanych. Jeżeli dostawca nie rozumie pytania albo przysyła w odpowiedzi ten sam certyfikat co poprzednio, wiesz już, jak wygląda jego proces zgodności.

Certyfikat od laboratorium to nie jest deklaracja zgodności

To rozróżnienie warto zrozumieć raz, bo wraca przy każdym imporcie maszyny. Koparki nie ma na liście z załącznika IV dyrektywy maszynowej, czyli wśród maszyn szczególnie niebezpiecznych, dla których obowiązkowo wkracza jednostka notyfikowana. Oznacza to, że w zakresie samej dyrektywy maszynowej producent przeprowadza ocenę zgodności z kontrolą wewnętrzną i sam podpisuje deklarację. Dokumenty o nazwie "Attestation of Conformity" czy "Certificate of Conformity", wystawiane przez laboratoria badawcze, są w tym układzie dobrowolne. Bywają przydatne jako materiał do dokumentacji technicznej, ale niczego nie zastępują i same w sobie nie dowodzą zgodności. Bywają też po prostu fałszywe, więc zawsze warto je zweryfikować w bazie wystawcy.

Dokumentem, który naprawdę się liczy, jest deklaracja zgodności WE producenta. Sprawdź w niej cztery rzeczy. Czy wymienia wszystkie właściwe akty, w tym dyrektywę 2000/14/WE, a nie tylko maszynową i EMC. Czy podaje nazwisko i adres osoby upoważnionej do przechowywania dokumentacji technicznej, która musi mieć siedzibę w Unii. Czy identyfikuje maszynę na tyle dokładnie, żeby dało się ją powiązać z numerem seryjnym na tabliczce. Czy przy dyrektywie hałasowej podaje jednostkę notyfikowaną.

Do tego dochodzi instrukcja. Musi być kompletna i przetłumaczona na polski, obejmować montaż, uruchomienie, konserwację i ryzyka szczątkowe. Instrukcja wyłącznie po angielsku to naruszenie, a w razie wypadku przy pracy jest to pierwsza rzecz, o którą zapyta inspektor.

Osobno, choć poza samą dyrektywą maszynową, warto poprosić o raport z badań konstrukcji ochronnej operatora. Przy maszynach kompaktowych chodzi o konstrukcję chroniącą przy przewróceniu, przy większych dochodzi ochrona przed spadającymi przedmiotami. To jest dokument, którego rzetelny producent po prostu ma.

Nasz kalendarz: obowiązki, które dojdą do tej maszyny

Import maszyny to nie tylko zgodność samej maszyny. Poniżej terminy z naszego kalendarza zmian prawa, które realnie dotykają tej dostawy. Nie są to przepisy maszynowe, tylko poziome obowiązki importera, o których łatwo zapomnieć, dopóki nie przyjdzie wezwanie.

Dwie uwagi, które oszczędzają niepotrzebnej paniki. Mechanizm CBAM, obowiązujący w okresie definitywnym od 1 stycznia 2026 roku, obejmuje stal, aluminium, cement i nawozy, a nie gotowe maszyny z działu 84, więc koparki nie dotyczy. Rozporządzenie o wylesianiu również nie wchodzi tu do gry, ponieważ materiał opakowaniowy służący wyłącznie do ochrony i przewozu innego produktu jest wyłączony z jego zakresu. Zostaje natomiast wymóg oznaczenia drewna opakowaniowego według standardu ISPM 15, który jest odrębny od obu tych spraw i o którym pamiętać trzeba zawsze.

Przy akumulatorze rozruchowym warto dopowiedzieć jedno rozróżnienie, którego nie robi żaden poradnik. Wymóg wymienialności baterii przez użytkownika dotyczy baterii przenośnych, a nie akumulatora rozruchowego, natomiast kod QR obejmuje każdą baterię. Do tego wprowadzając maszynę z akumulatorem, wprowadzasz na rynek także tę baterię, co oznacza obowiązki rejestrowe i sprawozdawcze w BDO.

Cło, VAT i koszt przywiezienia maszyny

Minikoparka z nadwoziem obracającym się o 360 stopni klasyfikuje się w pozycji CN 8429 52, a maszyny gąsienicowe w podpozycji 8429 52 10. Stawka celna erga omnes wynosi 0 procent, więc przy tej maszynie płacisz VAT, a nie cło. VAT importowy w wysokości 23 procent możesz rozliczyć w deklaracji zamiast płacić przy odprawie, korzystając z uproszczenia z artykułu 33a ustawy o VAT. Warto ustalić to z agencją celną wcześniej, a nie w dniu przyjścia dokumentów. Mechanikę składania podstawy opodatkowania rozpisaliśmy w tekście o cłach i VAT przy imporcie z Chin.

Zerowa stawka celna nie zwalnia ze sprawdzenia, czy dla konkretnego kodu nie obowiązują środki ochrony handlu. To sprawdzenie robi się raz, w TARIC, i zajmuje minutę.

Największą zmienną pozostaje transport, bo maszyna tej wielkości jedzie zwykle w kontenerze. Poniżej nasze odczyty indeksu frachtu morskiego, żeby zakotwiczyć kalkulację w liczbach, a nie w zapewnieniach spedytora.

Rozpiętość między minimum a maksimum z ostatniego roku jest większa niż wiele osób zakłada, a sam fracht morski jest dziś o 77,27 procent droższy niż rok temu. Przy maszynie, przy której negocjujesz z dostawcą pojedyncze procenty ceny, moment zabukowania transportu potrafi zaważyć więcej niż sama negocjacja. Bieżące notowania publikujemy na stronie stawki frachtu z Chin, a metodę składania pełnego kosztu dostawy opisaliśmy w tekście o koszcie frachtu z Chin.

Co jest sprawdzane przy kontroli

Kontrola nie jest jedna, tylko cztery, i każda patrzy na co innego.

Na granicy organ celny weryfikuje zgodność towaru ze zgłoszeniem, kod taryfowy, wartość celną i widoczne oznakowanie CE. Zaniżona wartość na fakturze jest przy maszynach z Chin najczęstszym powodem zatrzymania przesyłki, a przepisy o nadzorze rynku pozwalają organowi celnemu zawiesić zwolnienie towaru i wezwać organ nadzoru rynku.

Nadzór rynku, czyli Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wspólnie z inspekcją handlową, patrzy na komplet i treść deklaracji zgodności, na dostępność dokumentacji technicznej, na oznakowanie CE i tabliczkę, na oznakowanie mocy akustycznej, na instrukcję po polsku i na dane podmiotu odpowiedzialnego. Możliwe rozstrzygnięcia to zakaz udostępniania, nakaz wycofania z rynku i kara pieniężna.

Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje maszynę u użytkownika, czyli już po zakupie i zwykle po jakimś zdarzeniu. Sprawdza oznakowanie, dokumentację techniczno-ruchową w języku polskim, stan techniczny i osłony, ocenę ryzyka na stanowisku, szkolenia oraz uprawnienia operatora maszyn do robót ziemnych. Może wstrzymać eksploatację maszyny.

Czwarta kontrola nie nazywa się kontrolą, ale boli najbardziej. Przy szkodzie ubezpieczyciel poprosi o dokumenty zgodności, a przy wypadku przy pracy poprosi o nie prokurator. Brak kompletu jest wtedy nie tylko problemem formalnym.

Osobno warto potwierdzić w Urzędzie Dozoru Technicznego, czy konkretna maszyna z osprzętem do podnoszenia ładunków nie podlega dozorowi technicznemu. To pytanie zajmuje jeden telefon, a odpowiedź zmienia harmonogram uruchomienia maszyny.

Jeżeli maszyna ma przyjechać w 2027 roku

Termin dostawy z Chin liczy się w miesiącach, więc ten akapit dotyczy części osób, które czytają ten tekst dzisiaj. Od 20 stycznia 2027 roku dyrektywę maszynową zastępuje rozporządzenie (UE) 2023/1230. Nie ma okresu, w którym oba akty obowiązują równolegle, i nie ma karencji dla nowych wprowadzeń do obrotu. Maszyny wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą przed tą datą mogą być udostępniane dalej, ale maszyna wprowadzana po niej musi być zgodna z rozporządzeniem.

Praktyczny wniosek jest jeden: jeżeli podpisujesz kontrakt na maszynę, która ma zostać odprawiona blisko tej granicy albo po niej, wpisz rozporządzenie 2023/1230 do umowy już teraz i przenieś ryzyko braku zgodności na dostawcę. Producent, który dzisiaj nie umie pokazać dokumentacji hałasowej, nie przygotuje jej na czas pod nowe rozporządzenie.

Lista kontrolna przed wpłatą zaliczki

• Poproś o skan deklaracji zgodności WE i sprawdź, czy wymienia dyrektywę 2000/14/WE oraz osobę z siedzibą w Unii upoważnioną do przechowywania dokumentacji technicznej.
• Poproś o numer homologacji typu UE silnika w etapie V i o zdjęcie tabliczki silnika z tym numerem.
• Poproś o zdjęcie naklejki z gwarantowanym poziomem mocy akustycznej i o raport hałasu z numerem jednostki notyfikowanej.
• Sprawdź numer jednostki notyfikowanej w unijnej bazie, a certyfikaty laboratoryjne w bazie ich wystawcy.
• Poproś o instrukcję w pliku edytowalnym, żeby dało się ją przetłumaczyć na polski przed dostawą.
• Ustal marki silnika, pompy hydraulicznej i siłowników, bo od tego zależy dostępność części po dwóch latach.
• Zapytaj, czy kabina ma fabrycznie napełnioną klimatyzację, bo import urządzeń z czynnikiem chłodniczym podlega odrębnym wymogom.
• Zapisz w umowie zgodność z dyrektywą maszynową, EMC, dyrektywą hałasową i etapem V, karę umowną oraz prawo zwrotu na koszt dostawcy.
• Ustaw płatność jako 30 procent zaliczki i 70 procent po inspekcji przedwysyłkowej, a w zakres inspekcji wpisz zdjęcia wszystkich tabliczek.
• Sprawdź w TARIC, czy dla twojego kodu nie ma środków ochrony handlu.

Jeżeli po tej liście dochodzisz do wniosku, że dostawca nie domknie zgodności, rozważ zakup u europejskiego importera lub dystrybutora. Wtedy odpowiedzialność za zgodność, gwarancję i serwis spoczywa na nim, a różnica w cenie bywa mniejsza niż koszt jednego nieudanego kontenera. Cały proces zamówienia z Chin, od wyboru dostawcy po odprawę, opisaliśmy w przewodniku import z Chin krok po kroku.

Najczęstsze pytania

Czy chińska minikoparka z oznaczeniem CE jest legalna w Polsce?

Sam znak CE niczego nie przesądza, bo nanosi go producent i nikt go przy tym nie kontroluje. O legalności decyduje to, czy za znakiem stoi komplet: deklaracja zgodności wymieniająca wszystkie właściwe akty, dokumentacja techniczna dostępna w Unii, homologacja silnika w etapie V, dokumentacja hałasowa z jednostką notyfikowaną, oznakowanie mocy akustycznej i instrukcja po polsku. Maszyna ze znakiem CE i bez tych dokumentów jest maszyną niezgodną.

Co znaczy "silnik Euro V" w ofercie minikoparki?

Najczęściej nic, co dałoby się wykorzystać w Unii. Euro V dotyczy pojazdów drogowych, a maszyny robocze podlegają rozporządzeniu 2016/1628 i etapowi V. Poproś o numer homologacji typu UE silnika. Jeżeli dostawca zamiast numeru przysyła kolejny certyfikat handlowy, przyjmij, że homologacji nie ma.

Czy silnik poniżej 19 kW też wymaga homologacji etapu V?

Tak. Etap V objął silniki o zapłonie samoczynnym poniżej 19 kW, łącznie z przedziałem poniżej 8 kW. Nie ma tu progu, poniżej którego minikoparka byłaby zwolniona z wymogu, więc argument o małym silniku nie działa.

Jakie dokumenty muszę mieć przy kontroli u siebie w firmie?

Deklarację zgodności WE, instrukcję w języku polskim, dokumenty odprawy celnej oraz dowód, że dane podmiotu odpowiedzialnego są umieszczone na maszynie albo w dokumentach. Do tego, już po stronie użytkownika, ocenę ryzyka na stanowisku i uprawnienia operatora. Deklarację i dokumentację przechowuj przez dziesięć lat, dokumenty celne przez pięć.

Ile wynosi cło na minikoparkę z Chin?

Dla pozycji CN 8429 52 stawka celna erga omnes wynosi 0 procent, a maszyny gąsienicowe klasyfikują się w podpozycji 8429 52 10. Płacisz zatem VAT w wysokości 23 procent liczony od wartości celnej powiększonej o koszty transportu do granicy Unii. Warto potwierdzić stawkę w TARIC dla konkretnego kodu przed odprawą.

Czy używana koparka z Chin ma łagodniejsze wymagania?

Nie. Maszyna sprowadzona spoza Unii jest wprowadzana do obrotu w Unii po raz pierwszy, więc podlega aktualnym wymaganiom w takim samym zakresie jak nowa. Dotyczy to również homologacji silnika, bo przy imporcie silnik uznaje się za wprowadzony do obrotu w momencie odprawy celnej.

Źródła

• Dyrektywa 2006/42/WE w sprawie maszyn: eur-lex.europa.eu
• Rozporządzenie (UE) 2016/1628, wymagania emisyjne dla silników maszyn nieporuszających się po drogach: eur-lex.europa.eu
• Dyrektywa 2000/14/WE w sprawie emisji hałasu przez urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń: eur-lex.europa.eu
• Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn, stosowane od 20 stycznia 2027: eur-lex.europa.eu
• Baza jednostek notyfikowanych Komisji Europejskiej: webgate.ec.europa.eu
• Nadzór rynku wyrobów w Polsce, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uokik.gov.pl